globus
pasek

SERCANIE W EUROPIE

pasek

UKRAINA - Historia

Napływ Słowian w dorzecze Dniepru i Dźwiny rozpoczął się w V lub VI w. n.e. Przez terytoria ruskie przebiegały szlaki handlowe łączące kraje Morza Bałtyckiego z Bizancjum i Bliskim Wschodem.
Pierwszymi historycznymi władcami ruskimi byli prawdopodobnie Normanowie, którzy zgodnie z istniejącymi przekazami przybyli na ziemie ruskie przed 860. Założenie Nowogrodu Wielkiego przez Ruryka w 862 uważa się za początek historii Rusi. Ruryk utworzył pierwsze znane państwo ruskie – Ruś Nowogrodzką. Jego dynastia (Rurykowiczów) sprawowała rządy na Rusi do 1598 roku.
Wyprawy następcy Ruryka doprowadziły do zjednoczenia północnych i południowych księstw oraz powstania Rusi Kijowskiej. Była ona początkowo luźnym związkiem księstw, które do ok. 2. poł. XI w. zachowały szeroką autonomię. Książęta kijowscy Oleg (panujący do 912 lub 922) i Igor Rurykowicz (panujący w latach 912/922-945) podpisali z Bizancjum układy handlowe, które gwarantowały krajowi zyskowny handel.
Rządząca w latach 945-957 księżna Olga scentralizowała państwo, stworzyła podstawy trwałego porządku administracyjnego. Światosław I, syn Olgi, podejmował odległe wyprawy wojenne, docierając na Krym i Kaukaz oraz na Bałkany. Włodzimierz I Wielki w 988 przyjął chrzest i uczynił z chrześcijaństwa oficjalną religię państwową. Włodzimierz także przyłączył do Rusi w 981 roku tzw. Grody Czerwieńskie.
Panujący w latach 1019-1054 Jarosław Mądry umocnił pozycję Cerkwi prawosławnej na Rusi Kijowskiej. Ustanowione przez niego zasady dziedziczenia tronu książęcego w oparciu o regułę senioratu nie zapobiegły rozpadowi politycznej jedności kraju.
Rozbicie dzielnicowe Rusi
W XII w. Ruś Kijowska podzieliła się na konkurujące ze sobą dzielnice. Na północy powstała Republika Nowogrodzka, na północnym zachodzie Księstwo Połockie, na południowym zachodzie Księstwo Halicko-Włodzimierskie. W centralnej części powstały księstwa: Kijowskie, Turowskie i Smoleńskie, na północnym wschodzie księstwa Rostowsko-Suzdalskie i Riazańskie, na południowym wschodzie Czernihowskie i Perejasławskie. Z czasem podział ten uległ jeszcze większemu rozdrobnieniu, przy czym książęta, którym udało się zawładnąć Kijowem byli w hierarchii feudalnej wyżej postawieni od pozostałych książąt i posługiwali się tytułem wielkiego księcia.
1169 książę włodzimiersko-suzdalski Andrzej I Bogolubski opanował Kijów uzyskując tym samym tytuł wielkiego księcia. Odmiennie od większości swoich poprzedników, nie przeniósł do tego miasta swej stolicy lecz po opanowaniu Kijowa osadzał tam podległych sobie książąt. Centrum swego państwa pozostawił Włodzimierz nad Klaźmą, który odtąd stał się stolicą wielkiego księstwa i przejął dominującą rolę Kijowa.
Najazd tatarski i jego konsekwencje
Po klęsce sił rusko-połowieckich w bitwie nad Kałką (1223) Batu-chan podbił wszystkie ziemie ruskie z wyjątkiem księstw Połockiego, Pińskiego i Republiki Nowogrodzkiej. Tatarzy nie przejęli bezpośrednich rządów w podbitych księstwach, ograniczając się do zatwierdzania kandydatów do tronów książęcych, w formie tzw. jarłyku wobec tzw. wielkich książąt, którzy z kolei pełnili funkcje zwierzchnie nad resztą książąt (z tytułem wielkiego księcia) i mieli prawo zwracania się o pomoc do chana. Tytuł wielkiego księcia był związany z obowiązkami podatkowymi (trybutem) wobec chanatu.
W 1320 roku po klęsce poniesionej przez Księstwo Kijowskie w bitwie nad rzeką Irpieniem, Litwa uzależniła od siebie całą Kijowszczyzną.
W XIII wieku Księstwo halicko-włodzimierskie stało się, wobec zniszczenia Kijowa i centralnej Rusi drugim ważnym ruskim ośrodkiem państwowym, prowadzącym samodzielną politykę dynastyczną i zagraniczną, próbując prowadzić politykę zjednoczenia Rusi. Książę halicko-włodzimierski Daniel został w 1254 koronowany w Drohiczynie przez nuncjusza papieskiego na króla Rusi. Był założycielem miasta Lwowa i związał się dynastycznie z Piastami mazowieckimi. Po roku 1340 Ruś Czerwona, (której część stanowiły Grody Czerwieńskie) – została wcielona do Korony Królestwa Polskiego.
Konflikty o terytorium Księstwa Halicko-Włodzimierskiego zakończyły się po objęciu tronu polskiego przez Jagiełłę i jego małżeństwie z Jadwigą Andegaweńską. Ostatecznym rezultatem był rozbiór księstwa pomiędzy Koronę a Wielkie Księstwo Litewskie (które zatrzymało Wołyń i Podole kamienieckie). Korona przejęła pozostałe terytorium Księstwa, zaś król Polski przyjął tytuł księcia Rusi, co podkreślało odrębny status wcielonych terytoriów. Terytorialne status quo utrzymało się do drugiej połowy XVI wieku.
Unia Lubelska i jej konsekwencje
W przededniu Unii lubelskiej (5 marca 1569), przy aprobacie litewskich posłów z Podlasia sejm koronny przegłosował włączenie (inkorporację) województwa podlaskiego do Korony Królestwa Polskiego. W tym samym czasie władcy Wielkiego Księstwa Moskiewskiego przyjmując tytuł "Cara Wszechrusi" (nie uznawany przez Wielkie Księstwo Litewskie i Koronę) rozpoczęli rywalizację z Wielkim Księstwem Litewskim o władzę nad historycznymi ziemiami Rusi. W 1596 r. większość biskupów Cerkwi prawosławnej w granicach Rzeczypospolitej przyjęła zwierzchnictwo papieża w wyniku unii brzeskiej. Wobec oporu wiernych, za panowania Władysława IV została przywrócona autokefaliczna struktura Cerkwi prawosławnej w Rzeczypospolitej.
W XVII w. doszło do serii powstań kozackich przeciwko Koronie, najpoważniejsze z których, pod przewodnictwem Bohdana Chmielnickiego, doprowadziło do ugody perejesławskiej i zajęcia lewobrzeżnej Ukrainy z Kijowem przez Rosję. Sicz Zaporoska została zlikwidowana przez carycę Rosji Katarzynę II Wielką w roku 1775, po zwycięskiej wojnie z Turcją. Tytuł hetmana wojsk kozackich przysługiwał od tamtej pory panującej rodzinie carskiej. Starszyzna kozacka została zrównana w prawach z szlachtą rosyjską, a wolnych Kozaków zrównano w prawach z wolnymi chłopami rosyjskimi.
W wyniku rozbiorów I Rzeczypospolitej Rosjanie zajęli obszary położone na zachód od Kijowa, Podole i Wołyń i prowadzili tam bezwzględną rusyfikację. Austriacy zajęli tzw. Galicję, gdzie stopniowo pozwalali na rozwój ukraińskich organizacji oświatowych, kulturalnych i ekonomicznych.
I wojna światowa
20 listopada 1917 na obszarze dawnych rosyjskich guberni: kijowskiej, podolskiej, wołyńskiej, czernihowskiej, połtawskiej, charkowskiej, katerynosławskiej, chersońskiej i taurydzkiej bez Krymu powstała w ramach federacji z Rosją Ukraińska Republika Ludowa. Państwo to przestało istnieć w 1920 r. w wyniku walk polsko-ukraińsko-bolszewickich.
24-25 grudnia 1917 r. w wyniku powstania robotniczego w Charkowie proklamowano drugą Ukraińską Republikę Ludową. Pierwszą stolicą państwa został Charków. W latach 1918-1922 na ziemiach dzisiejszej Ukrainy wybuchło powstanie anarchistów pod wodzą Nestora Machno, stłumione przez Armię Czerwoną.
Po pierwszej wojnie światowej, polsko-ukraińskich walkach i wojnie polsko-bolszewickiej, Galicja Wschodnia i Wołyń znalazły się w II Rzeczypospolitej, Ruś Podkarpacka weszła w skład Czechosłowacji, Besarabia i Bukowina – Rumunii, zaś pozostała, największa część współczesnej Ukrainy została jako jedna z republik radzieckich włączona do ZSRR.
Po przegranej przez Zachodnioukraińską Republikę Ludową wojnie część Ukraińców w Polsce zdecydowała się działać środkami pokojowymi na rzecz społeczności ukraińskiej (UNDO), jednak część wybrała zbrojny opór i działalność terrorystyczną (UWO, później OUN). Tę ostatnią podsycały represje (jak np. pacyfikacja Małopolski Wschodniej w 1930 roku) czy też nacisk polonizacyjny (np. akcja polonizacyjno-rewindykacyjna 1938 roku).
W 1932 centralnie sterowana polityka ekonomiczna spowodowała w ZSRR, a szczególnie w Ukraińskiej SRR klęskę głodu (wielki głód na Ukrainie), doprowadzając do śmierci znaczną liczbę (jak podają historycy od czterech do dziesięciu milionów) ukraińskich chłopów, zaś stalinowskie czystki wyniszczyły ukraińską, jak i polską inteligencję. W 1934 r. stolicę Ukrainy przeniesiono z Charkowa do Kijowa. W wyniku paktu Ribbentrop-Mołotow we wrześniu 1939 zagarnięte przez Sowietów polskie tereny zostały włączone na dwa lata do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.
mapa Ukrainy

Polscy Sercanie na Ukrainie

pasek
II wojna światowa
W czasie II wojny światowej zginęło tutaj ok. siedmiu milionów ludzi różnej narodowości. Część ukraińskich środowisk narodowych podejmowała wówczas próby ogłoszenia niepodległości (Akt odnowienia Państwa Ukraińskiego), jak również współpracy z Niemcami celem uzyskania autononomii bądź niepodległości Ukrainy. Po niepowodzeniu próby ogłoszenia niepodległości część działaczy OUN utworzyła partyzantkę – Ukraińską Powstańczą Armię, która toczyła walkę z partyzantką polską i sowiecką, wojskami niemieckimi, a później z wojskami radzieckimi. UPA, wraz z OUN była inicjatorem ludobójstwa polskiej ludności cywilnej, na terenie obecnej zachodniej Ukrainy.
W 1944 władze radzieckie uznały, iż w czasie okupacji ludność tatarska na Krymie kolaborowała z najeźdźcami i zadecydowała o wysiedleniu Tatarów z Krymu. Główną akcję wysiedleńczą przeprowadzono 18 maja 1944. W miejsce Tatarów przybyli osadnicy rosyjscy. Wtedy też przeprowadzono wielką akcję zmiany nazw miejscowości na rosyjskie.
Po wojnie na mocy ustaleń jałtańskich do Ukraińskiej SRS zostały włączone wschodnie ziemie II Rzeczypospolitej, ze Lwowem. W latach 1944–49 repatriowano z USSR do Polski około 790 tysięcy polskiej ludności, a w latach 1955-1959 – wysiedlono 76 tysięcy, natomiast z Polski do USRR wysiedlono około 500 tysięcy Ukraińców.
Po 1945 r. do Ukraińskiej SRS została włączona też Ruś Zakarpacka (Ukraina Zakarpacka). Jednym z przywódców ZSRR został w 1953 roku Ukrainiec Nikita Chruszczow, który doprowadził w trzechsetną rocznicę ugody perejesławskiej do przeniesienia Krymu z jurysdykcji RFSRR do USRR.
Ukraina, obok Rosji i Białorusi była jedną z trzech radzieckich republik związkowych posiadających prawo głosu w ONZ. Pod koniec lat 50., wskutek odwilży odrodził się ruch niepodległościowy. W 1954, w trzechsetną rocznicę ugody perejasławskiej Krym został włączony w granice Ukraińskiej SRR.
26 kwietnia 1986 r. w ukraińskiej elektrowni atomowej w Czarnobylu doszło do jednej z największych na świecie katastrof atomowych. 12 lutego 1991 r., tuż przed rozwiązaniem ZSRR, na obszarze Ukrainy utworzono Krymską ASRR. 8 grudnia 1991 zawarto układ białowieski. Traktat ten głosił, że ZSRR jako podmiot prawa międzynarodowego i byt geopolityczny przestał istnieć, a na jego miejsce już suwerenne kraje powołują Wspólnotę Niepodległych Państw. Układ podpisali ze strony Ukrainy – Leonid Krawczuk, Rosji – Borys Jelcyn i Białorusi – Stanisław Szuszkiewicz.
Niepodległa Ukraina
W 1991 roku Ukraina uzyskuje niepodległość, prezydentem zostaje Leonid Krawczuk. W następnych wyborach (1994) wygrywa Leonid Kuczma, który sprawuje rządy przez dwie kadencje. W roku 2002 Ukraina budzi się politycznie. W 2005 roku, "Pomarańczowa rewolucja" pod przewodnictwem Bloku "Nasza Ukraina", wygrywa wybory parlamentarne, prezydentem zostaje Wiktor Juszczenko.
2006-2007 – w kolejnych wyborach zwycięstwo odnosi Partia Regionów, premierem zostaje Wiktor Janukowycz. Rodzi się konflikt między prezydentem a premierem i powstaje kryzys polityczny zakończony przedterminowymi wyborami, po których na czele rządu staje Julia Tymoszenko.

pasek