globus
pasek

SERCANIE W EUROPIE

pasek

MOŁDAWIA - Historia

W starożytności obszary dzisiejszej Mołdawii zamieszkiwały m.in. plemiona Scytów, Daków, Bastarnów. W VI w. n.e. osiedliły się na nich słowiańskie plemiona Antów i Sklawinów.
W X w. włączona do Rusi Kijowskiej, następnie Księstwa Halickiego. W 1. poł. XIV w. powstało Księstwo Mołdawskie uzależnione od Węgier. W 1359 wybuchło, zakończone sukcesem, antywęgierskie powstanie pod wodzą Bogdana I. Książę (hospodar) Mołdawii złożył w 1387 hołd lenny królowi Polski. W 1456, pod naciskiem Turcji, hospodar Piotr Aron zmuszony był uznać zwierzchnictwo sułtanów. Kolejny władca Mołdawii, Stefan III Wielki, ponownie złożył hołd królowi polskiemu, Kazimierzowi IV Jagiellończykowi. Pomimo zwycięstw odniesionych nad Węgrami (1467) i Turkami (1475) Stefan III musiał płacić haracz sułtanowi. Roszczenia Mołdawii dotyczące terytoriów Pokucia stały się przyczyną konfliktu z Polską, rozstrzygniętego na korzyść Polski w wyniku bitwy pod Obertynem (1531).
Po klęsce poniesionej przez Turków w bitwie pod Wiedniem (wiedeńska odsiecz) Mołdawię starały się podporządkować sobie Polska i Austria. Dążąc do uniezależnienia się od Turcji Mołdawia zwróciła się w kierunku Rosji. W 1774 we władanie Austrii przeszła Bukowina, w 1812 Rosja zajęła Besarabię i ziemie mołdawskie na lewym brzegu Dniestru. Po wojnie rosyjsko-tureckiej (1828-1829) Mołdawia, pozostając w składzie imperium tureckiego, uzyskała autonomię pod protektoratem Rosji.
W 1856 w traktacie paryskim mocarstwa zgodziły się na zbliżenie ustrojowe Mołdawii i Wołoszczyzny, a w 1858 na konferencji paryskiej nadały konstytucję obu księstwom, które otrzymały nazwę Zjednoczonych Księstw Mołdawii i Wołoszczyzny. Proces zjednoczenia obu księstw zakończył się w 1862 wyborem jednego zgromadzenia narodowego i jednego rządu - powstała Rumunia. W sierpniu 1877 wojska rumuńskie przystąpiły do wojny rosyjsko-tureckiej (1877-1878) wspomagając stronę rosyjską. Zgodnie z postanowieniami kongresu berlińskiego (1878) Rumunia otrzymała północną Dobrudżę.
W 1918 Rumunia zajęła Besarabię z wyjątkiem części na lewym brzegu Dniestru, gdzie w 1924 powstała Mołdawska Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka (ASRR) ze stolicą w Tyraspolu. Przez cały okres międzywojenny Moskwa nie uznała włączenia Besarabii do Rumunii. W 1940, zgodnie z porozumieniem zawartym w sierpniu 1939 z hitlerowskimi Niemcami, Rosjanie zajęli Besarabię i północną Bukowinę. Z połączenia terytoriów anektowanych i Mołdawskiej ASRR utworzono Mołdawską Socjalistyczną Republikę Radziecką ze stolicą w Kiszyniowie. W latach 1941-1944 cały obszar Mołdawii zajęły wojska koalicji hitlerowskiej, wcielając go do tzw. Wielkiej Rumunii.
Układy wielkich mocarstw kończące II wojnę światową zachowały w tym regionie stan posiadania z 1940. W okresie powojennym Mołdawia wchodziła w skład ZSRR. W końcu lat 80., w warunkach reform podjętych przez M. Gorbaczowa, nasiliły się w Mołdawii tendencje antyradzieckie.
W czerwcu 1990 republika wydała deklarację niepodległości, w sierpniu 1991 ogłosiła pełną niezależność. Politycy mołdawscy od początku nie ukrywali, że ich celem dalekosiężnym jest zjednoczenie z Rumunią. Przeciw integracji występują zamieszkujący Republikę Naddniestrzańską Ukraińcy i Rosjanie oraz zamieszkujący Republikę Gagauską potomkowie Bułgarów. Kwestia niezależności Republiki Naddniestrzańskiej stała się przyczyną wojny domowej, do której wmieszała się Rosja, wprowadzając swe wojska na teren Mołdawii.
mapa Mołdawii

Mapka Mołdawii

pasek
W lutym 1994 odbyły się wybory parlamentarne, zwycięstwo odniosła Agrarno-Demokratyczna Partia Mołdawii, premierem został A. Sangheli. W referendum dotyczącym statusu Mołdawii 94,4% społeczeństwa opowiedziało się za niepodległością, przeciwko połączeniu z Rumunią. W kwietniu ratyfikowano układ o przystąpieniu do WNP, z zachowaniem suwerenności w zakresie polityki zagranicznej i obronnej. 30 lipca 1994 parlament uchwalił nową konstytucję, określającą Mołdawię jako kraj niezależny, jednolity i niepodzielny. Transnistrii (Republice Naddniestrzańskiej) i Gagauzji zaoferowano autonomię. 10 sierpnia 1994 uzgodniono wycofanie wojsk rosyjskich z regionu Transnistrii w ciągu 3 lat. 15 I 1997 prezydentem został wybrany Petru Lucinski. W roku 2000 parlament nie zdołał wyłonić jego następcy, co spowodowało rozwiązanie legislatury i ogłoszenie przedterminowych wyborów.
Po ich przeprowadzeniu w 2001, scenę polityczną kraju zdominowali komuniści, którzy uzyskali większość parlamentarną. Z tej opcji ideologicznej wywodzi się również nowy prezydent kraju W. Woronin. Prorosyjska polityka partii rządzącej oraz tendencje do ograniczania swobód obywatelskich spowodowały masowe protesty opozycji w 2002 i 2003. Partie opozycyjne torpedują plany wprowadzenia obowiązkowego nauczania języka rosyjskiego w szkołach oraz domagają się podjęcia czynności w kierunku integracji Mołdawii z Unią Europejską i członkostwa w NATO. 2005 parlament mołdawski zadecydował o pozostaniu W. Woronina na stanowisku prezydenta, we wcześniejszych wyborach parlamentarnych komuniści (PCMR) uzyskali dominującą pozycję.

pasek