globus
pasek

SERCANIE W EUROPIE

pasek

FINLANDIA - Historia

Pierwsze plemiona przybyłe z południa zasiedliły Finlandię około 9000 roku p.n.e. Północ została zasiedlona znacznie później przez Pralapończyków. Na początku I tysiąclecia n.e. na teren Finlandii przybyły plemiona współczesnych Finów. Nowo przybyła ludność wymieszała się z miejscową i zaczęła wypierać Saamów, którzy zamieszkiwali Laponię i Kainuu od zakończenia epoki lodowcowej. W ciągu kolejnych stuleci ludy zamieszkujące Finlandię nawiązały kontakty handlowe z plemionami germańskimi w Szwecji.
W VII-VIII wieku znów zaczął się rozwijać intensywny handel, któremu przez krótki okres czasu zagrażali wikingowie, którzy próbowali osiedlać się na fińskim wybrzeżu, którzy w dużej mierze zasiedlili Wyspy Alandzkie. Spowodowało to migrację części ludności na wschód nad jezioro Ładoga, którzy ok. 750 roku założyli miasto Vanha Laatokka (obecnie Stara Ładoga) i rozpoczęli handel ze Słowianami. W IX wieku na terenie kraju wyodrębniły się trzy regiony: Varsinais-Suomi (Finlandia właściwa) na południu i na zachodzie, Hame na pojezierzu i Karelia (Karjala) na wschodzie. Wszystkie fińskie plemiona w Estonii, Karelii i na Łotwie współpracowały ze sobą i jednoczyły się w czasie zagrożenia, ale nie utworzyły jednego organizmu państwowego. W tym samym wieku na Wyspach Alandzkich (Ahvenanmaa) pojawili się pierwsi misjonarze, którzy zaczęli nawracać miejscową ludność na chrześcijaństwo. Tam powstały pierwsze kościoły romańskie. W kolejnych lata królowie Szwecji podejmowali wyprawy w celu schrystianizowania Finlandii. Z tego okresu pochodzą pierwsze wzmianki o mieście Turku (Abo), które od początku średniowiecza było stolicą najpierw Varsinais-Suomi, a potem całej Finlandii. W XII i XIII wieku dochodziło do wielu wojen ze Szwecją. Finlandia ostatecznie utraciła niepodległość w 1249 roku. W 1284 roku kraj otrzymał rangę księstwa.
XV wiek był okresem względnego pokoju. Stan ten zmienił się pod koniec wieku, kiedy Księstwo Moskiewskie podbiło Nowogród. W 1495 roku słabiej uzbrojone oddziały fińskie pokonały armię rosyjską pod Viipuri, co uznano za cud.
XVI wiek uznaje się za najlepszy okres dziejów Finlandii. Miasta rozwijały się dzięki handlowi. W 1527 roku w wyniku reformacji kraj przeszedł na protestantyzm, co obyło się bez rozlewu krwi. W tym okresie zaczęło się rozwijać fińskie piśmiennictwo. Przetłumaczono Biblię, najpierw na język szwedzki (w 1526), później na fiński (w 1548). Przeprowadzono również intensywne osadnictwo w środkowej i północnej części Finlandii, które jak dotąd były zamieszkane w większości przez koczownicze plemiona Saamów. W 1556 roku podniesiono kraj do rangi wielkiego księstwa. Pierwszym Wielkim Księciem Finlandii został przyszły król Szwecji Jan III Waza. Był przez Finów bardzo lubiany, ponieważ mówił po fińsku i był zwolennikiem niezależność Finlandii, czym zaniepokojony był parlament szwedzki. Gdy w 1562 roku książę zaatakował Inflanty, szwedzki parlament skazał go na śmierć – został jednak ułaskawiony. Pogranicze fińsko-rosyjskie od wieków stanowiło teren walk z Rosjanami. W 1555 doszło do bitwy pod Joutselka, w której wojska fińskie zwyciężyły Rosjan dzięki znajomości terenu i zastosowaniu nart. W 1570 rozpoczęła się nowa trwająca 25 lat wojna z Rosją, zwana "czasem długiego gniewu". Co dziesiąty mieszkaniec Finlandii mający od 15 do 50 lat został wtedy powołany do wojska. Długotrwałe działania wojenne zahamowały rozwój fińskiej gospodarki. W 1595 roku podpisano pokój w Tayssina, na mocy którego przyznano Szwecji (bezpośrednio Finlandii) prowincję Kainuu na północnym wschodzie. Pod koniec XVI wieku na skutek pogorszenia się sytuacji w kraju, wybuchały bunty i powstania przeciwko Szwedom i Rosjanom.
W 1617 roku Karelia została przyłączona do Szwecji. Na początku XVII wieku w kraju nadal panowała stagnacja gospodarcza, a szlachta emigrowała do Szwecji. Następował spadek znaczenia fińskich miast, z wyjątkiem stołecznego Turku. W urzędach język fiński, który jak dotąd znajdował się w uprzywilejowanej sytuacji, stopniowo był zastępowany przez język szwedzki. Sytuacja pogarszała się aż do czasu, kiedy Per Brahe pełnił funkcję gubernatora (1637 – 1654). Założył on wiele szkół i uniwersytet (1640), nastąpiła znaczna poprawa sytuacji gospodarczej, a każdy nowo powołany urzędnik musiał znać fiński. W 1696 roku na skutek kiepskich zbiorów i ochłodzenia klimatu wybuchła straszliwa klęska głodu, która zabiła jedną trzecią mieszkańców kraju. Fakt, że Szwecja nie udzieliła Finlandii żadnej pomocy, obudził w Finach poczucie odrębności.
W 1700 roku Daniel Juslenius opublikował dzieło Aboa Vetus Et Nova, w którym pisał o konieczności oderwania się od Szwecji. W latach 1700-1721 trwała III wojna północna, zwana "wielkim gniewem". W 1743 roku Szwecja utraciła dalsze ziemie na rzecz Rosji. Okres tzw. "mniejszego gniewu" zakończył pokój podpisany w Turku. W XVIII wieku niezadowolenie potęgowało usunięcie języka fińskiego z administracji i szkolnictwa, oraz próba szwedyzacji kraju. Doszło nawet do tego, że usiłowano zakazać chodzenia do sauny.
W 1807 roku Rosjanie ponownie zaatakowali Finlandię. Szwecja ostatecznie utraciła ten kraj na rzecz Rosji po podpisaniu pokoju w Haminie w 1809 roku. Rosjanie przyłączyli Wielkie Księstwo Finlandii do swojego imperium i nadali mu szeroką autonomię. Dla Rosji kraj ten miał duże znaczenie strategiczne. W 1812 roku przeniesiono stolicę z Turku do Helsinek. W 1828 roku w nowej stolicy założono uniwersytet. W następnych latach zaczęto zwoływać fiński parlament zwany Eduskunta. W 1835 roku wydano epos narodowy Kalevala, którego autorem jest Elias Lönnrot. Od tego czasu wytworzyły się w kraju dwie grupy: fennomanów i svennomanów. Przywódcą fennomanów został Wilhelm Snelmann. W 1858 wprowadzono fiński jako język urzędowy na terenach gdzie przeważała ludność mówiąca tym językiem, czyli prawie w całym kraju. W 1860 roku wprowadzono markę fińską jako walutę narodową. Wkrótce jednak nastąpił wzrost ucisku ze strony władz rosyjskich. W 1881 w ramach rusyfikacji wprowadzono język rosyjski jako jedyny język urzędowy w wielkim księstwie.
Finowie chcieli uzyskać pełną niepodległość. W 1899 roku Jean Sibelius skomponował utwór Finlandia, który poważnie zaniepokoił władze rosyjskie. Car Mikołaj II rozpoczął rusyfikację kraju i odebrał mu autonomię. Spowodowało to duże zaburzenia w kraju, częste strajki i zamieszki. W 1905 Rosja musiała przywrócić Finlandii autonomię. W 1910 roku w Tampere Lenin po raz pierwszy spotkał się ze Stalinem. W 1912 roku car Mikołaj II pozwolił Rosjanom na osiedlanie się w Finlandii i nadał im status równy rdzennej ludności. W 1914 roku wybuchła I wojna światowa. Kraj znalazł się pod okupacją niemiecką, z obietnicą całkowitej autonomii. Wreszcie 6 grudnia 1917 roku Finlandia proklamowała niepodległość.
mapa Finlandii

Polscy Sercanie w Finlandii

pasek

 

Pierwszy prezydent został wybrany dwa lata później. Był nim Kaarlo Juho Stahlberg. W 1920 roku Finlandia zajęła port w Pieczendze (Petsamo), uzyskując w ten sposób dostęp do Morza Arktycznego. W 1921 roku ustalono status Wysp Alandzkich – miały one uzyskać szeroką autonomię. W latach 20. fińska gospodarka rozwijała się dobrze. W 1929 roku na świecie zaczął się wielki kryzys. Nie ominął on również Finlandii, chociaż jego skutki nie były tak dotkliwe jak w innych krajach.
W 1939 roku w listopadzie Armia Czerwona zaatakowała Finlandię, rozpoczynając wojnę zimową 1939-1940). Stalina zaskoczył zacięty opór stawiany przez znacznie słabszych Finów, jednak w marcu 1940 Finlandia poprosiła o pokój. Utraciła 36 000 km² (10%) swoich ziem bogatych w surowce naturalne, kraj jednak zachował niepodległość.
W 1941 roku wojska fińskie sprzymierzone z Hitlerem odbiły utracone rok wcześniej obszary Karelii i posunęły się znacznie w głąb ZSRR (w Finlandii tzw. wojna kontynuacyjna), jednak marszałek Mannerheim był sceptyczny co do dalszej walki. W 1944 Finlandia była zmuszona do kapitulacji i przystąpienia do wojny po stronie ZSRR przeciwko Niemcom (tzw. wojna lapońska).
Po II wojnie światowej prezydentem został Carl Gustaf Mannerheim (głównodowodzący armią fińską w trakcie wojen z ZSRR), a po 1946 – Juho Kusti Paasikivi. W 1952 roku odbyły się igrzyska olimpijskie w Helsinkach. Głównym partnerem gospodarczym Finlandii został ZSRR. Mimo prowadzenia niesprzecznej z interesem ZSRR polityki zagranicznej, w kwestii polityki wewnętrznej kraj pozostał jednak w pełni niezależny od władz w Moskwie (stąd pochodzi pojęcie "finlandyzacja").
W 1975 roku podpisano w Helsinkach traktat KBWE. W latach 70. rozsądna polityka Urho Kekkonena sprzyjała rozwojowi gospodarki.
W 1991 na skutek rozpadu ZSRR rozpoczął się trwający kilka lat kryzys gospodarczy. Bezrobocie wzrosło do 18%. Pod koniec lat 90. sytuacja się poprawiła. W 1995 roku Finlandia przystąpiła do Unii Europejskiej. W 2000 prezydentem Finlandii została Tarja Halonen. Wtedy przyjęto też nową konstytucję. W 1998 Finlandia przystąpiła do strefy euro w 2002 przyjmując nową walutę. Obecnie jest jednym z najbogatszych państw świata.

pasek