globus
pasek górny

pasek

SERCANIE W AFRYCE

pasek

R P A - Historia kraju

pasek

Obszary południowej Afryki zamieszkane były pierwotnie przez plemiona Buszmenów i Hotentotów, których w XVI w. wyparły częściowo ludy Bantu.

Kolonizacja
Pierwszym Europejczykiem, który opłynął Przylądek Dobrej Nadziei i wylądował w zatoce Algoa w 1488 był Portugalczyk B. Diaz. 1497 wyprawa pod kierownictwem V. da Gamy wylądowała w Zatoce Świętej Heleny i posuwając się w głąb lądu dotarła na tereny dzisiejszego Natalu. Stałe osadnictwo europejskie na południu Afryki rozwinęło się po 1650, kiedy holenderska Kompania Wschodnioindyjska założyła w zatoce Table przystań dla okrętów płynących do Azji. 1652 J. van Riebeeck na terenach wokół portu założył kolonię holenderską, zwaną Krajem Przylądkowym, zajętą w 1795 (ostatecznie w 1806) przez Brytyjczyków.
Masowy napływ osadników brytyjskich, a w szczególności godzące w interesy holenderskich mieszkańców kraju (Burów) zniesienie niewolnictwa (1833), stało się przyczyną masowej migracji (tzw. wielki trek) Burów z Kraju Przylądkowego. Po zaciętych walkach z plemionami Bantu koloniści opanowali tereny na północ od rzek Oranje i Vaal.
Pierwsza z powstałych w czasie wielkiego treku republika burska - Natal - została 1843 anektowana przez Brytyjczyków. Dwóm innym republikom, Oranii i Transwalowi, udało się zachować pełną samodzielność. Pod koniec XIX w. peryferyjne republiki burskie nabrały znaczenia dzięki odkrytym bogactwom naturalnym.
1867 rozpoczęto wydobycie brylantów w Griekwaland-Wes (Orania), 1886 odkryto wielkie pokłady złota w Witwatersrand (Transwal). Pod koniec XIX w. Transwal stał się największym na świecie producentem złota, wydobywano tam 1/3 światowej produkcji tego kruszcu.
W związku z gwałtownym rozwojem przemysłu wydobywczego, w latach 1886-1899 w republikach burskich osiedliło się niemal 100 tys. nowych emigrantów, przede wszystkim Anglików, głównymi inwestorami stały się kompanie i finansiści z Wielkiej Brytanii. Wzrost wpływów brytyjskich i zdecydowany opór stawiany przez Burów próbom włączenia ich republik do posiadłości korony angielskiej doprowadził w 1899 do wybuchu wojny brytyjsko-burskiej.
Trwające do 1902 walki zakończyły się sukcesem Brytyjczyków - Orania i Transwal zostały anektowane jako kolonie brytyjskie. Anglicy szybko jednak przyznali obu krajom szerokie uprawnienia autonomiczne. 1910 z połączenia Kraju Przylądkowego, Natalu, Oranii i Transwalu utworzono Związek Południowej Afryki (ZPA). Na czele pierwszego rządu stanął L. Botha, przywódca burskiej partii dążącej do ugody z Anglikami.

pasek

I i II wojna światowa
W I wojnie światowej RPA walczył po stronie Wielkiej Brytanii, zajmując w 1915 niemiecką Afrykę Południowo-Zachodnią (dzisiejszą Namibię), przekazaną mu później przez Ligę Narodów w zarząd mandatowy. W czasie II wojny światowej wojska południowoafrykańskie walczyły wraz z aliantami na kontynencie afrykańskim i w Europie.
Po wojnie do władzy doszli nacjonaliści, którzy wprowadzili do polityki wewnętrznej zasady apartheidu, prawnie sankcjonując przywileje polityczne, ekonomiczne i socjalne białej ludności, tworząc tzw. bantustany - tereny wydzielone dla ludności afrykańskiej.
Częste w latach 50. i 60. wystąpienia ludności kolorowej przyniosły jedynie zaostrzenie represji stosowanych przez rządzących białych. Pozostająca pod kontrolą ZPA Afryka Południowo-Zachodnia (od 1966 Namibia) została w 1949 włączona do Związku, co stało się przyczyną długoletniego konfliktu z ONZ w sprawie jej politycznego statusu. RPA uznała niepodległość Namibii dopiero w 1988, po wycofaniu oddziałów kubańskich z terenów sąsiedniej Angoli.

 

RPA - mapka historyczna

pasek

Dążenie do zlikwidowania apatrheidu
1961 ZPA wystąpił z brytyjskiej Wspólnoty Narodów, premier H.F. Verwoerd proklamował zmianę nazwy państwa na RPA, prezydentem został C. Swart. Główną siłą angażującą się w walkę przeciwko polityce apartheidu był założony w 1912 Afrykański Kongres Narodowy (ANC), zdelegalizowany w 1960. Pierwsze kroki na drodze do zniesienia polityki segregacji rasowej południowoafrykański rząd białych podjął dopiero w 1985.
Przełomem okazało się dojście do władzy prezydenta F. de Klerka (1989). W mowie wygłoszonej w lutym 1990 z okazji otwarcia parlamentu de Klerk zerwał z systemem apartheidu, zniósł zakaz działania ANC i 32 innych organizacji politycznych. Mimo licznych sprzeciwów doprowadził do zwolnienia więzionego od 27 lat przywódcy ANC - N. Mandeli i podjęcia rozmów w ramach Konwencji na Rzecz Demokratycznej Afryki Południowej. Uzgodnione w 1991 reformy konstytucyjne umożliwiły Afrykanom wejście do rządu. Po zlikwidowaniu apartheidu zawieszono międzynarodowy zakaz handlu i inwestowania w RPA. 1992 sportowcy południowoafrykańscy uczestniczyli po raz pierwszy od 1960 w olimpiadzie.
Jednym z największych zagrożeń procesu demokratyzacji stała się odtąd rywalizacja dwóch głównych ugrupowań czarnej ludności: lewicowego ANC i konserwatywnej Partii Wolności - Inkatha. W latach 1990-1992 w wyniku krwawych starć między zwolennikami obu ugrupowań zginęło co najmniej 7500 osób.
W kwietniu 1994 przeprowadzono wybory, w których uczestniczyli po raz pierwszy wszyscy obywatele kraju. W wyniku wyborów zwycięstwo odniósł ANC. Równocześnie weszła w życie tymczasowa konstytucja gwarantująca równouprawnienie wszystkich ras. W maju 1994 nowy parlament wybrał Mandelę na prezydenta, a w czerwcu tegoż roku kraj został z powrotem przyjęty na członka brytyjskiej Wspólnoty Narodów i otrzymał ponownie miejsce w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ. 16 VI 1999 nowym prezydentem został Thabo Mvuyelwa Mbeki.