globus
pasek górny

pasek górny

SERCANIE W AFRYCE

pasek górny

KONGO - Historia kraju

pasek górny

Pre-historia Konga
Ślady pobytu człowieka na terytorium obecnego Konga pochodzą z paleolitu. Pierwsze organizmy państwowe ukształtowały się prawdopodobnie w V-X w. W XIII-XIV w. w dolnym biegu rzeki Kongo powstało Królestwo Konga, które stopniowo podporządkowało sobie okoliczne państewka plemienne.
Od 1482 rozpoczęła się penetracja Konga przez Portugalczyków, Królestwo Konga przyjęło chrześcijaństwo, a także nawiązało kontakty dyplomatyczne z Portugalią i Watykanem. Rabunkowa polityka Portugalczyków oraz najazdy wojowniczych ludów Jaga doprowadziły do upadku Królestwa w końcu XVII w.
Na południe od Królestwa Konga w XVI w. powstało, założone przez szczepy Songya, państwo Luba, które osiągnęło apogeum rozwoju w 2. połowie XVII w. Jego kontynuacją było państwo Lunda, rozbite w XIX w. przez ludy Czokwe. W widłach rzek Kasai i Sankuru powstała w XVII w. federacja niezależnych państewek szczepowych - Kuba, która rozpadła się w XIX w.
W końcu XVII w. teren Konga stał się obiektem penetracji holenderskiej, a w XIX w. przedmiotem rywalizacji państw europejskich. 1876 król belgijski Leopold II powołał międzynarodową kompanię "do zbadania i ucywilizowania Afryki Centralnej", która w latach 1878-1884 podbiła ogromne obszary Konga. Konferencja berlińska 1884-1885 zaakceptowała te podboje, uznając Leopolda II za suwerena tzw. Wolnego Państwa Kongo, połączonego unią personalną z Belgią. Od 1908 oficjalnie kolonia belgijska, tzw. Kongo belgijskie.
Podstawowy akt ustawodawczy - Charte Coloniale (1908) - ustanawiał centralistyczną administrację z generalnym gubernatorem w Leopoldville (obecna Kinszasa) i sankcjonował reżim kolonialny. W XIX-XX w. odkryto złoża bogactw naturalnych i rozpoczęto ich eksploatację, od 1909 głównie przez koncern Union Minière du Haut-Katanga (kapitał belgijski i brytyjski).
Po I wojnie światowej nastąpił wzmożony napływ obcego kapitału i rozwój gospodarczy (głównie przemysł wydobywczy). W latach 20. miały miejsce sporadyczne wystąpienia antykolonialne, najczęściej o charakterze ruchów religijnych - największe znaczenie osiągnął tzw. kimbangizm (od nazwiska przywódcy S. Kimbangu (1899-1951)) skierowany przeciwko kulturze europejskiej i misjom chrześcijańskim. W latach 30. opór przeciwko rządom kolonialnym przejawiał się w strajkach w dużych ośrodkach przemysłowych.
pasek górny

Okres kolonizacji belgijskiej Konga (1908 - 1960)
W Kongu Belgijskim w porównaniu z innymi koloniami nauczanie dotyczyło szczególnie szczebla podstawowego, który był dwustopniowy i składał się ze szkół I stopnia o dwuletnim cyklu nauczania i szkół II stopnia z programem dwu i trzyletnim, tzn. zwykłym i zaawansowanym. W mniejszym stopniu było rozwinięte szkolnictwo średnie ogólnokształcące a jeszcze w mniejszym szkolnictwo zawodowe.
W pierwszej połowie XX wieku w całej Afryce a więc i w Kongo zaznaczył się wielki rozwój misji oraz różnych dzieł misyjnych. Rządy kolonialne dziedzinę szkolnictwa, zdrowia i opieki społecznej powierzały misjonarzom wspierając je materialnie. Na terytorium Górnego Konga, obok coraz liczniejszej grupy sercanów mile widziane są inne zgromadzenia, które na całym terenie zakładają mniejsze lub większe stacje misyjne i budują szkoły. Do szkół prowadzonych prze misje, dostęp miały wszystkie dzieci, nie tylko ochrzczone. Powstały nowe Wikariaty Apostolskie. W okresie uzyskania niepodległości (1960 r) i ustanowieniu hierarchii kościelnej, całe to wielkie terytorium Górnego Konga stało się Archidiecezją, w skład której wchodziło 9 diecezji. Księża Sercanie pozostali w diecezji Kisangani i Wamba, obejmujących 220 000 km kwadratowych.
Lata przed oraz w czasie II wojny światowej cieszyły się wielkim rozkwitem gospodarczym tych terenów. W Yangambi, 120 km od Stanleyville powstał wielki, znany na cały świat Instytut Narodowy Badań Rolniczych w Kongo. Inteligencja belgijska prześladowana w czasie okupacji hitlerowskiej w ojczyźnie, uciekała do swojej kolonii, gdzie można była godziwie żyć, pracować i zarabiać. Powstały bardzo duże plantacje palm oleistych, kauczuku, kawy, kakao, najlepsi belgijscy agronomowie czynili bardzo rozległe badania w swej dziedzinie. W 1939 roku w Stanleyville powstała ogólnokształcąca szkoła średnia - Kolegium pod wezwaniem Najśw. Serca Jezusowego, o wysokim poziomie dyscypliny i nauczania. Jej założycielem i długoletnim dyrektorem był sercanin O. Józef Wittebols, późniejszy biskup diecezji Wamba i męczennik w czasie rebelii 1964 roku. Personel stanowili w znacznej części profesorowie ze Zgromadzenia Księży Sercanów.. O atmosferze tej uczelni niech świadczy fakt, że jej absolwenci utworzyli Stowarzyszenie Przyjaciół Kolegium i jego członkowie w czasie represji reżimu mobutowskiego występowali w obronie Kościoła i misjonarzy. Kolegium to jest obecnie szkołą państwową, choć materialnie wspomaganą przez dobroczyńców z Europy Zachodniej, o zmienionej nazwie - MAYELE, z personelem profesorskim rodzimym, z tym, że dyrektorem jest kapłan ze Zgromadzenia Księży Sercanów.
Jak już wspomniano o Yangambi, na którego rozległym terenie sercańscy misjonarze obsługiwali 3 parafie i liczne osiedla robotnicze Instytutu, powstał dobrze wyposażony szpital. Dlatego też wydawało się słuszną sprawą aby obok kolegium ogólnokształcącego założyć tam dla dziewcząt Szkołę Pielęgniarską, początkowo pod kierownictwem wykwalifikowanych francuskich sióstr Zgromadzenia Niepokalanego Poczęcia N.M.P. Studentki, obok teoretycznej wiedzy z dziedziny medycyny, mogły korzystać z fachowej praktyki pielęgniarskiej pod okiem doświadczonych lekarzy.
Warto tu również wspomnieć wielkiego misjonarza i przyjaciela pigmejów, z okręgu Nduye - Mambasa włoskiego sercanina O. Longo, człowieka bardzo praktycznego, który obok katechizacji uczył zdolniejszych chłopców mechaniki oraz sztuki budowania. Te pierwsze podawane instrukcje, przerodziły się potem w zwyczajne szkoły zawodowe.
pasek górny

Niepodległa Demokratyczna Republika Kongijska
Po uzyskaniu niepodległości poszczególne kraje szybko chciały nadrobić dotychczasowe braki. W przeprowadzanej reformie szkolnictwa, władze pragnęły dorównać standardom europejskim. Zaprogramowano upaństwowienie szkół oraz powszechne i bezpłatne nauczanie na szczeblu podstawowym, powszechny dostęp do szkół średnich tak ogólnokształcących jak i technicznych, oraz uczelni wyższych. Aby sprostać zadaniom, zakładano nowe szkoły różnego szczebla. Urzędowy język francuski czy angielski dawał możliwość korzystania z obcych podręczników oraz wyjazdu czy studiów za granicą Ponieważ szkoły znajdowały się najczęściej na terenie należącym do misji, Państwo zgodziło się, aby poszczególne wyznania miały wpływ na wychowanie w szkołach, stąd utworzono instytucję koordynacji : katolickiej, protestanckiej i kimbangistów (rodzima religia Konga). Koordynatorzy poszczególnych wyznań, byli pośrednikami między ministerstwem oświaty a personelem i rodzicami poszczególnych szkół. Ta współpraca między państwem a poszczególnym wyznaniami układała się dość pomyślnie i trwa do dziś, mimo wielkich trudności organizacyjnych i materialnych.
Warto tu wspomnieć specjalną szkołę, której założycielem był brat zakonny ze Zgrom. Księży Sercanów. W rebelii, która wybuchła parę lat po uzyskaniu niepodległości, brali udział również europejscy żołnierze - najemnicy, pozostawiając po sobie potomstwo. Brat zakonny Edmund, który najpierw w Holandii był dyrektorem internatu dla chłopców szczególnej troski, przy pomocy instytucji charytatywnych z Holandii, zbudował internat i szkołę dla dzieci - mulatrów, pozostawionych po żołnierzach najemnikach. Szkoła ta cieszyła się wielkim uznaniem w Kisangani, z pewnymi przeobrażeniami po jego śmierci istnieje do dzisiaj. Inny włoski sercanin, ks. Pross, zajął się dziećmi ulicy w Kisangani i przy pomocy dobroczyńców z Italii, umożliwił tym dzieciom schronienie, posiłki oraz korzystanie ze szkoły.
pasek górny

Okres bratobójczych wojen i uchodźców
Lata dziewięćdziesiąte ubiegłego stulecia zapisały się bardzo krwawo w wielu krajach Afryki Podrównikowej, nie oszczędziły i Konga. Bratobójcze walki, grabieże, wprost rzezie plemienne i setki tysięcy uchodźców umierających z głodu, wycieńczenia, chorób czy masowych likwidacji ze strony przeciwnika, pozostawiły po sobie tysiące kalek i sierot.
Oto świadectwo, włoskiego misjonarza ze Zgrom. Księży Sercanów - Silvano Ruaro"
"Piszę z Konga, kraju który od 1996 roku jest w stanie wojny. Po wcześniejszych manifestacjach i grabieżach ludności i misji przez zbuntowaną armię mobutowską, samozwańczy wódz Laurent Kabila wsparty przez wojsko Ugandy i Rwandy rozpoczął. uwalnianie od reżimu Mobutowskiego całego terytorium siedem i pół razy większego od Polski. Nikt nie zna ilości ofiar pozostawionych wzdłuż marszu wyzwoleńczej armii. Jednak i ten prezydent nie cieszył się długo swą władzą. Niezadowolone wojska sprzymierzone Rwandy Burundii i Ugandy w sierpniu 1998 roku zaczęły inwazję na zachód i zajęły prawie że połowę wyzwolonego przez nich wcześniej kraju. W styczniu 2001 roku Prezydent został zastrzelony, zostawiając kraj podzielony i w stanie beznadziejnym; Żyje się w strachu, niepewności, cierpi się i umiera, wszędzie gwałt i przemoc, na łasce żołnierzy, często nastoletnich aroganckich chłopców,. Brak jakiejkolwiek komunikacji - rzecznej, lądowej czy lotniczej. Od wielu lat nie funkcjonuje poczta. Jeżeli gdzieś dzieci uczęszczają do szkoły, to dzięki rodzicom, którzy opłacają nauczycieli i misjonarzom, którzy, aby im pomóc szukają dobroczyńców w Europie.
Najszybszy i jedynie możliwy środek przemieszczania się i transportu to rower, rzadko motocykl. Istnieją pewne ścieżki przez las, pełne błota i dziur po których posuwają się karawany młodych ludzi popychających rowery obładowane wszelkimi rzeczami. Rząd rebeliantów nie płaci nikogo: ani funkcjonariuszy, ani nauczycieli i profesorów, ani służby zdrowia, emerytów czy rencistów, a nawet swoich żołnierzy. Każdy sobie radzi jak może, a płaci za to grabiona biedna ludność. Miliardy zysku z minerałów służą krajom prowadzącym wojnę, rebeliantów, na zakup broni. Kraje sprzymierzone z zachodnią częścią terytorium: Angola, Namibie, Zimbabwe, czerpią korzyści z nielegalnego eksportu diamentów, złota, miedzi, kobaltu, uranium. Ludzie czują się chronicznie chorzy, nie widzą żadnych znaków nadziei lepszych czasów, nie potrafią się bronić, wypłukani ze wszystkiego, również godności. Społeczeństwo afrykańskie nie rozwiąże tego problemu, konieczna jest pomoc międzynarodowa.


Historyczna mapka Konga

pasek górny

Kilka lat temu jeden z kapłanów powiedział do mnie: tam gdzie pójdziesz usiłuj stworzyć mały raj. Dla ludzi misja jest miejscem nadziei, oazą pewności. Usiłujemy żyć i pracować... jakby wojny nie było. Szkoły, spuścizna O. Longo które rozwinęły się przy misji funkcjonują normalnie, tylko dzięki pomocy Bożej Opatrzności. Dla 400 uczniów Instytutu imienia "Bernardo Longo", kursy odbywają się normalnie. Obecnie istnieje 5 sekcji: Liceum Ogólnokształcące o pionie matematyczno-fizycznym, szkoła zawodowa mechaniczna, stolarska, krawiecka, murarska.. Nawet sport i różne rozrywki odbywają się regularnie. Usiłujemy również odwiedzać z posługą duszpasterską wioski oddalone nawet ponad 100 km oraz elementarne szkółki dla pigmejów. Nawet na misji żyjemy na łasce żołnierzy. Staramy się jednak pracować z ufnością i pogodą ducha. Pan pozwolił nam w tych ostatnich latach uczynić wiele pięknych rzeczy. On sam czuwa nad swym dziełem."
pasek górny

Kongo po II wojnie światowej
Podczas II wojny światowej Zair stanowił bazę surowców dla Wielkiej Brytanii i USA. Znaczenie Zairu wzrosło po II wojnie światowej w związku z zapotrzebowaniem na uran wykorzystywany do produkcji broni jądrowych. W latach 50. zaczęły powstawać pierwsze organizacje polityczne o charakterze niepodległościowym, m.in. 1950 utworzono dążące do federalizmu Stowarzyszenie Plemienia Bakongo (ABAKO) na czele z J. Kasavubu, 1957 - centralistyczny Kongijski Ruch Narodowy (MNC) kierowany przez P. Lumumbę. Wzmagające się (1958-1960) wystąpienia antykolonialne wpłynęły na zmianę polityki kolonialnej Belgii. W wyniku ustaleń brukselskiej konferencji "okrągłego stołu" (styczeń-luty 1960) 30 czerwca tegoż roku przyznano Kongu niepodległość.
Pierwszym prezydentem Republiki Konga został Kasavubu, a premierem Lumumba. 1960 Zair został członkiem ONZ. Nasilające się konflikty etniczne doprowadziły 1960 do wybuchu wojny domowej. Najbogatsze prowincje - Katanga (na czele z M. Tshombem) i Kasai (z A. Kalondjim) proklamowały niepodległość. W wyniku wojskowego zamachu stanu generała S.S. Mobutu (grudzień 1960) i zamordowania Lumumby (styczeń 1961) misję utworzenia rządu powierzono C. Adouli. Przy pomocy ONZ została zażegnana secesja Katangi (1962) i Kasai (1963).
1963 prezydent Kasavubu wprowadził stan wyjątkowy, nowym premierem został mianowany Tsombe. 1964 komisja na czele z J. Ileo opracowała projekt nowej konstytucji, nazwę państwa zmieniono na Demokratyczną Republikę Konga. W październiku 1965 Tshombe został zdymisjonowany przez Kasavubu, obalonego w listopadzie 1965 przez dowodzącego rządową armią generała Mobutu, który został prezydentem, a w październiku 1966 (po obaleniu rządu L. Mulamby) także premierem. 1966 Mobutu rozwiązał parlament przejmując absolutną władzę. 1967 nowa konstytucja wprowadziła system monopartyjny, z jedyną legalną partią - Ludowym Ruchem Rewolucji (MPR), założonym przez Mobutu Sese-Seko 1967. 1970 Mobutu został wybrany na prezydenta w pierwszych wyborach prezydenckich.
1971 powstał program tzw. autentyczności, zakładający m.in. afrykanizację nazewnictwa (wprowadzono nazwę Zair, dokonywano przymusowej zmiany imion i nazwisk na narodowe). 1972 dokonano zmian w administracji (regiony i subregiony w miejsce dawnych prowincji i dystryktów), częściowej nacjonalizacji gospodarki (1973), wprowadzono nową walutę. 1977-1980 w prowincji Shaba (dawna Katanga) wybuchło powstanie wywołane przez partyzantkę Frontu Wyzwolenia Narodowego Konga, stłumione przez ekspedycję francuską. 1984 po raz kolejny wybrano na prezydenta Mobutu.
W czasie jego dyktatorskich rządów w Kongu zapanowała korupcja, państwo zostało sprywatyzowane przez ministrów i generałów, ich krewnych oraz przyjaciół. Ustrój wprowadzony przez dyktatora nazwano kleptokracją - rządami złodziei. Rozkradany kraj pogrążył się w chaosie. 1990 zrezygnowano z monopartyjnego systemu władzy, powołano na premiera opozycyjnego polityka E. Tshisekediego (kilkakrotnie odwoływany i mianowany ponownie).
1991-1993 miały miejsce masowe wystąpienia zwolenników demokratyzacji struktur państwowych, stłumione przez wojsko. Koniec 1993 porozumienie z opozycją, powołano Parlament Tymczasowy, który ograniczył zakres władzy prezydenta, zaplanował referendum konstytucyjne oraz wybory z udziałem wszystkich partii politycznych. 1996 przeciwko rządom Mobutu wybuchło zbrojne powstanie, na którego czele stanął dawny rewolucjonista, towarzysz broni Che Guevary - L.-D.
W maju 1997 wobec postępów wojsk partyzanckich dotknięty chorobą nowotworową Mobutu zrzekł się władzy i uciekł za granicę (zmarł we wrześniu 1997 w Maroku). Rządy w kraju objął L.-D. Kabila, przywracając nazwę - Demokratyczna Republika Konga. Wkrótce po przejęciu władzy nastąpił rozłam wśród partyzantów (przeciwko nowemu prezydentowi zbuntowała się część dowódców partyzanckich) co doprowadziło do wybuchu kolejnej wojny domowej. Na początku 1999 strony konfliktu ustaliły warunki rozejmu: zaprzestanie działań wojennych, stopniowe wycofywanie obcych wojsk, rokowania w sprawie przyszłości Konga, utworzenie koalicyjnej armii. Postanowiono też, że do chwili zawarcia prawdziwego pokoju powstańcy zarządzaliby kontrolowaną przez siebie częścią kraju. Nadzór nad pokojem sprawowałyby siły ONZ lub żołnierze Organizacji Jedności Afrykańskiej. Datę podpisania rozejmu ustalono na 10 VII 1999. Nie udało się go jednak podpisać ponieważ w ostatniej chwili powstańcy wycofali się z porozumienia.
16 stycznia 2001 prezydent L.-D. Kabila został zastrzelony przez swojego ochroniarza podczas próby zamachu stanu. Swiadkami zdarzenia byli generałowie zdymisjonowani wcześniej przez prezydenta. W kraju ogłoszono stany wyjątkowy. 24 stycznia 2001 tymczasowy parlament Demokratycznej Republiki Kongo wybrał na nowego prezydenta generała Josepha Kabilę, syna Laurenta Kabili, został on zaprzysiężony 26 stycznia 2001.  
pasek górny